Chronic Cough (March, 2023)

“နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း (chronic cough)”

အရွယ်ရောက်ပြီးလူကြီးတွေမှာ ချောင်းဆိုးတာ (၈) ပတ်ထက်ကြာရင်၊ ကလေးတွေမှာ လေးပတ်ထက် ပိုကြာရင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာလို့ ခေါ်ပါတယ်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးတာဟာ သာမန် အာဂနုမဟုတ်ဘဲ နောက်ကွယ်က အရေးကြီးတဲ့ရောဂါအခံ အကြောင်းအရင်းတစ်ခုခု ရှိနေတာကို ပြပါတယ်။
..
..

♦ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာနဲ့ တွဲတတ်တဲ့ အခြား လက္ခဏာတွေ

အထူးအရေးကြီးတဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့…

– ချောင်းဆိုး သွေးပါခြင်း

– သလိပ်ပြစ်ပြစ်များ ထွက်ခြင်း

– ရက်ရှည် ဖျားနေခြင်း

– ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း

– အစားအသောက်ပျက်ခြင်း

– ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း

– အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ မောခြင်း

– ခန္ဓာကိုယ်တွင် အကျိတ်များထွက်ခြင်း

– အသံပြောင်းခြင်း၊ အသံဩခြင်း စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာနဲ့ တွဲပြီး အထက်ပါ ရောဂါ လက္ခဏာတွေ ရှိနေရင် စိုးရိမ်ရတဲ့ ရောဂါကြီးကြီးမားမား ဖြစ်တတ်ပြီး ဆရာဝန်နဲ့ အမြန်ပြသင့်ပါတယ်။

အခြားတွဲတတ်တဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့…

– နှာရည်နောက်ပြန်စီးပြီး လည်ချောင်းထဲသို့ နှာရည်များကျခြင်း

– ရင်ပူခြင်း

– လေချဉ်တတ်ခြင်း … စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
..
..

♦ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးရတဲ့အကြောင်းရင်းတွေကတော့..

အဆုတ်ရောဂါတွေ အားလုံးနီးပါးက ချောင်းဆိုးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပေါများတဲ့ အဆုတ်ရောဂါတွေကတော့…

– အဆုတ်တီဘီရောဂါ

– နမိုးနီးယား အဆုတ်ရောင်ရောဂါ

– အဆုတ် ရေဝိုင်းခြင်း (Pleural effusion)

– အဆုတ်တွင်း ပြည်တည်နာရောဂါများ (Lung abscess, Empyema, Bronchiectasis)

– ပန်းနာရင်ကြပ်ရောဂါ

– လေပြွန်ကျဉ်း၍ အဆုတ်ပွ‌‌သော COPD ရောဂါ (ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် အဖြစ်များပါသည်)

– အဆုတ်ကင်ဆာ

အဆုတ်ရောဂါမဟုတ်တဲ့ အခြားရောဂါတွေကြောင့်လည်း နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတတ်ပါတယ်။ ဒါတွေကတော့….

– နှာခေါင်းအမြှေးပါးလေးများ ရောင်ရမ်း၍ နှာရည်နောက်ပြန်စီးခြင်း (Rhinitis , allergic or non-allergic)

– စားချဥ့်ပြန်ရောဂါ (Gastroesophageal reflux disease – GERD)

– နှလုံးအမောဖောက်ခြင်း (Heart failure)

– အချို့သော သွေးတိုးကျဆေးများရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့် ချောင်းဆိုးခြင်း (ACEI) နဲ့

– အခြားသော လုပ်ငန်းခွင်အန္တရာယ်အခြေနေများကြောင့်လည်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ (ဥပမာ – ဖုန်မှုန့်နှင့် မီးခိုးထွက်သော လုပ်ငန်းခွင်များ)
..
..

♦ လက္ခဏာသက်သာအောင် ဘာတွေလုပ်မလဲ ?

နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းဟာ အရေးကြီးတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်တာကြောင့် ရောဂါရှာဖို့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသရပါမယ်။ ဓါတ်မှန်ရိုက်တာ၊ သွေး၊ သလိပ် စစ်တာတွေကို ပြုလုပ်ရပါမယ်။

ချောင်းဆိုးသက်သာအောင် လုပ်လို့ရတဲ့ နည်းလမ်းတွေ အနေနဲ့ကတော့ …

– ရေများများ သောက်ပါ

– ချွဲများဖယ်ရန် ဆားရည်ဖြင့် ပလုတ်ကျင်းပါ

– ဖုန်မှုန့်များ၊ မီးခိုးများနဲ့ အခြားအညစ်အကြေးများကို မရှူမိရန် သတိထားပါ (PM 2.5 mask / လုပ်ငန်းခွင်အကာအကွယ် သေချာယူသင့်ပါတယ်)

– ညအိပ်ချိန်မှာ ဦးခေါင်းနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းကို မြှင့်ပြီးအိပ်ပါ (ခေါင်းအုံးအပိုခံ၍ အိပ်နိုင်ပါတယ်)

– အစာ စားပြီး ၂ နာရီနေမှ လှဲပါ (စားချဥ့်ပြန်ရောဂါ GERD အတွက်)

– ချောင်းဆိုးပျောက်ဖို့ ငုံဆေးငုံနိုင်ပါတယ်

– ချောင်းဆိုးပျောက်ဆေး သောက်ပါ

အထက်ပါနည်းလမ်းတွေ အသုံးပြုပြီးသော်လည်း လက္ခဏာတွေပဲ သက်သာပြီး ရောဂါအရှင်းမပျောက်ရင် ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ကုသရပါမယ်။
..
..

♦ မကုသဘဲထားရင် ဘာတွေဖြစ်နိုင်သလဲ ?

– အရေးကြီးတဲ့ ရောဂါအခံတွေ ပိုဆိုးလာမယ်

– ချောင်းအဆက်မပြတ်ဆိုးနေတာကြောင့် အိပ်ရေးပျက်လာမယ်

– ကြွက်သားတွေနာလာမယ်

– ခေါင်းကိုက်၊ခေါင်းမူးတာ

– ဆီးမထိန်းနိုင်တာ

– မျက်လုံးထဲ သွေးစလေးတွေ တွေ့ရတာ

– သတိလစ်တာနဲ့

– အမျိုးသားတွေမှာ အူကျတာအထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အရေးကြီးဆုံးကတော့ TB ရောဂါဆိုရင် မိမိပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တခြားသူတွေကိုပါ ကူးစက်တာမျိုး၊ TB ပိုးဟာ ဦးနှောက်ထဲထိရောက်ပြီး ရောဂါအခြေအနေ ပိုဆိုးတာမျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်သလို၊ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်သူတွေမှာလည်း အဆုတ်မှာ ပြည်တည်ပြီး အဆုတ်ပျက်စီးတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
..
..

♦ နာတာရှည်ချောင်းမဆိုးအောင် ဘာတွေဆင်ခြင်ရမလဲ ?

နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာဟာ ရောဂါအရင်းအမြစ်တစ်ခုရှိနေလို့ ဖြစ်တဲ့လက္ခဏာပါ။ ဒါ့ကြောင့် နောက်ကွယ်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါအရင်းအမြစ်ကို ဆရာဝန်နဲ့ ပြသပြီး ရောဂါကို သေချာရှာဖွေကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ဆင်ခြင်လို့ရတဲ့ အချက်လေးတွေကတော့…

– ဆေးလိပ်လုံးဝမသောက်တာ

– အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၊ လေပြွန်ရောင်ရောဂါ ရှိတဲ့သူတွေဆီကနေ ကူးစက်ခံရမှု မရှိအောင်နေတာ

– အမျှင်ဓာတ်ပါတဲ့ အသီး၊ အစားအစာ စားပေးတာတို့ဖြစ်ပါတယ်။
.

ဒီနိုင်ငံမှာ အပေါများဆုံး ကူးစက်ရောဂါဖြစ်တဲ့ တီဘီရောဂါနဲ့ အခြားသော ရောဂါကြီးတွေကို မကုသဘဲ ထားလို့ ရောဂါကျွမ်းမှ သိတာမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၂ ပတ် ထက်ပိုပြီး ချောင်းဆိုးနေရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြကိုပြဖို့ လိုနေပါပြီ။

Reference – 📚
https: //my. clevelandclinic. org/health/diseases/15048-chronic-cough-overview

NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ

တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှ အခမဲ့တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်

*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***

ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် (https://m.me/telehealthmm) ကို နှိပ်ပါ
( နေ့စဉ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ )

#nugmoh#telehealth#telemedicine
#teleconsultation#တယ်လီကျန်းမာ
#chroniccough#chronic_cough
#နာတာရှည်ချောင်းဆိုး

Ministry of Health,

National Unity Government.

Published on: 12 March 2023
Last Updated: 12 March 2023