Common Infection during Summer (March, 2023)

နွေရာသီတွင် အဖြစ်များသော ကူးစက်ရောဂါများ (မတ်လ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်)

⚠️ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါများ (ပြင်းထန် ကာလဝမ်းရောဂါအပါအဝင်)
⚠️ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ (အူလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သည်)
⚠️ အူရောင်ငန်းဖျား (တိုက်ဖွိုက်) ရောဂါ
⚠️ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အဖျားရောဂါများ
⚠️ ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားသော (နမိုးနီးယား အဆုတ်ရောင်ရောဂါ အပါအဝင်) လတ်တလောအသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နွေရာသီတွင် အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် အရေးပါသကဲ့သို့ နွေရာသီတွင် အဖြစ်များသော ကူးစက်ရောဂါများကိုလည်း သတိပြုကာကွယ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် နွေရာသီ၌ ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းမှု အားနည်းသော နေရာဒေသများတွင် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ရောဂါများသည် အခြားကူးစက်ရောဂါများထက် ပိုမို အဖြစ်များပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါနှင့် အူရောင်ငန်းဖျား (တိုက်ဖွိုက်) ရောဂါ စသည်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အဖျားရောဂါများနှင့် လတ်တလော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကူးစက်ရောဂါများသည်လည်း ရာသီဥတုအကူးအပြောင်း သို့မဟုတ် မည်သည့်ရာသီတွင်မဆို ကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်သော ရောဂါများဖြစ်ကြပါသည်။

⚠️ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါများ (ပြင်းထန် ကာလဝမ်းရောဂါအပါအဝင်)

ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောခြင်းသည် ဝမ်းပျော့ပျော့ (သို့မဟုတ်) ဝမ်းအရည် မကြာခဏ သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝမ်းသွားပြီးနောက် အော့အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်တွင် နာကျင်ခြင်းတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါသည် အများအားဖြင့် လူနာ၏ မစင် သို့မဟုတ် အန်ဖတ် ဝင်ရောက်သွားသော ရေနှင့် အစားအစာတို့ကို စားသုံးမိရာက ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခြင်းပါသည်။

ညစ်ညမ်းသော ရေ သို့မဟုတ် အစာကို စားသုံးပြီးနောက် (၃) ရက်မှ (၈) ရက်အကြာတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားသည်။ ဝမ်းလျှောရောဂါအများစုသည် အလိုအလျောက် သက်သာပျောက်ကင်းလေ့ရှိသော်လည်း ကြာရှည်စွာနှင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းလျှောခြင်းသည် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။

ကလေးများတွင် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်နိုင်ခြေ သိသိသာသာ ပိုများသည်။

✅ ကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများ

သန့်ရှင်းသော ရေကို သောက်ပါ။ မရနိင်ပါက ကျိုချက်ထားသော သို့မဟုတ် ကလိုရင်းခတ်ထားသော ရေကို သောက်ပါ။

👉 သေချာစွာ ချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာများကို စားပါ။
👉 ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို မချက်ပြုတ်မီ ဆေးကြောပါ။ လှီးဖြတ်ထားသော သစ်သီးများကို ဖုံးအုပ်ထားပါ။
👉 စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် လူ့အညစ်အကြေးများကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပါ။
👉 အိမ်သာ အသုံးပြုပြီးချိန်တိုင်း၊ အစားအစာများကို ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ခြင်း မပြုမီတိုင်းနှင့် မစားသုံးမီ အချိန်တိုင်း လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေတို့ဖြင့် ဆေးကြောပါ။
👉 ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်းမှု ကာကွယ်ရန် အရည်များများကို တတ်နိုင်သမျှ သောက်ပါ။ ဆားဓာတ်ပါဝင်သည့် အရည်များသည် အသုံးဝင်ပါသည်။

  • အငန်ဓာတ်ပါသော ဒိန်ချဉ် သောက်ပါ။
  • အငန်ဓာတ်ပါသော ဟင်းသီးဟင်းရွက် ပြုတ်ရည် သို့မဟုတ် ကြက်သားစွပ်ပြုတ် သောက်ပါ။
  • ဓာတ်ဆားရည် (ORS) သောက်ပါ။

👉 ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက အကြံပြုထားခြင်းမရှိပါက ပဋိဇီဝဆေးဝါးများနှင့် ဝမ်းပိတ်စေသော ဆေးဝါးများကို မိမိသဘောနှင့်မိမိ သောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
👉 အဖျားကြီးခြင်း၊ ဝမ်းထဲတွင် သွေးပါခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောခြင်း ပြင်းထန်/မသက်သာပါက ဆရာဝန်/ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနှင့် တိုင်ပင်ပါ။

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

⚠️ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ (အူလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သည်)

အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါသည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး (အေ၊ ဘီ၊ စီ၊ ဒီ၊ အီး) တို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားပါသည်။ အဓိကအားဖြင့် အရေပြားနှင့် မျက်သားများ အဝါရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ဆီးအရောင်ရင့်ရင့် သွားခြင်းနှင့် ဝမ်းအရောင် ဖျော့ခြင်း စသော ရောဂါလက္ခဏာများဖြင့် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

အသည်းရောင်အသားဝါ ဗိုင်းရပ်စ် (အေ) နှင့် (အီး) သည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးပါသော အစားအစာနှင့် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည်။ ရောဂါပိုးပါဝင်သော အစားအစာကို စားသောက်ပြီးနောက် (၃) ပတ်မှ (၈) ပတ်အကြာတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ (အေ) သည် ဘီ၊ စီ၊ ဒီနှင့် အီး ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အပျော့စားရောဂါဖြစ်သည်။ အသည်းရောင်အသားဝါ (အီး) ဗိုင်းရပ်စ်သည် အသည်းရောင်အသားဝါ ကပ်ရောဂါများကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ အေနှင့် အီးသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရပြီးနောက် သူ့ဘာသာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာနိုင်ပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသတ်ဆေးဝါးများ မရှိသေးပါ။ အသည်းရောင်အသားဝါ (အီး) အတွက် ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးပါ။

✅ ကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများ

👉 သန့်ရှင်းသော ရေကို သောက်ပါ။ မရနိင်ပါက ကျိုချက်ထားသော သို့မဟုတ် ကလိုရင်းခတ်ထားသော ရေကို သောက်ပါ။
👉 သေချာစွာ ချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာများကို စားပါ။
👉 စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် လူ့အညစ်အကြေးများကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပါ။
👉 အိမ်သာ အသုံးပြုပြီးချိန်တိုင်း၊ အစားအစာများကို ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ခြင်း မပြုမီတိုင်းနှင့် မစားသုံးမီ အချိန်တိုင်း လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေတို့ဖြင့် ဆေးကြောပါ။
👉 အသည်းရောင်အသားဝါ (အေ) ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
👉 ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ (အီး) ကူးစက်ခံရပါက ရောဂါပြင်းထန်နိုင်သောကြောင့် သတိပြုကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ထားသင့်သည်။
👉 ဆေးဝါးများကို မိမိသဘောနှင့်မိမိ သောက်သုံးခြင်း မပြုပါနှင့်။

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

⚠️ အူရောင်ငန်းဖျား (တိုက်ဖွိုက်) ရောဂါ

အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါသည် အူလမ်းကြောင်းနှင့် သွေးကြောအတွင်း ဘက်တီးရီးယားပိုး ကူးစက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရောဂါပိုးရှိသူ ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ထားသော အစားအစာများ သို့မဟုတ် အဖျော်ယမကာများကို စားသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါပိုးပါဝင်သော ရေကို သောက်မိခြင်းကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီးနောက် တစ်ပတ်မှ သုံးပတ်အကြာတွင် ရောဂါလက္ခဏာ ပြလေ့ရှိသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အပျော့စား သို့မဟုတ် ပြင်းထန်နိုင်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

➡️ အဖျားကြီးခြင်း
➡️ နုံးခွေခြင်း
➡️ အစားအသောက်ပျက်ခြင်း
➡️ ခေါင်းကိုက်ခြင်း
➡️ ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်း
➡️ ရင်ဘတ်တွင် အနီစက်များ ထွက်ခြင်း

အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီးနောက် အချို့သူများသည် ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သူများ ဖြစ်သွားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဤရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သူများသည် အခြားသူများကို ရောဂါပိုး ပြန်လည်ကူးစက်စေနိုင်သောကြောင့် ပဋိဇီဝဆေးဝါးများဖြင့် ကုသရန် လိုအပ်သည်။

✅ ကာကွယ်ရန် နည်းလမ်းများ

👉 သန့်ရှင်းသော ရေကို သောက်ပါ။ မရနိင်ပါက ကျိုချက်ထားသော သို့မဟုတ် ကလိုရင်းခတ်ထားသော ရေကို သောက်ပါ။
👉 အိမ်သာ အသုံးပြုပြီးချိန်တိုင်း၊ အစားအစာများကို ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ခြင်း မပြုမီတိုင်းနှင့် မစားသုံးမီ အချိန်တိုင်း လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေတို့ဖြင့် ဆေးကြောပါ။
👉 သေချာစွာ ချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာများကို စားပါ။
👉 စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် လူ့အညစ်အကြေးများကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပါ။
👉 အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
👉 ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်လာပါက ဆရာဝန်/ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနှင့် တိုင်ပင်ပါ။

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

⚠️ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အဖျားရောဂါများ

ရာသီအကူးအပြောင်းကာလများတွင် အပျော့စား ဖျားနာခြင်းများ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤဖျားနာခြင်းများသည် အချို့သော အမျိုးအမည်မသိ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အဖျားရောဂါများဟု အများအားဖြင့် လူသိများသည်။ ဤအဖျားရောဂါများသည် သူ့ဘာသာ အလိုအလျောက် ပြန်လည်သက်သာလေ့ရှိပြီး ပြင်းထန်သော နာမကျန်းမှုများ ဖြစ်ပွားလေ့ မရှိပါ။

ရောဂါလက္ခဏာများ

➡️ အပျော့စား သို့မဟုတ် အလယ်အလတ် ဖျားခြင်း။
➡️ ကြွက်သားများ ကိုက်ခဲခြင်း
➡️ နုံးခွေခြင်း
➡️ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များတွင် အချို့အချိန်များ၌ ချောင်းခြောက်ဆိုးခြင်းနှင့် အန်ခြင်း

ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မရှိပါ။

ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သော အဖျားရောဂါများအတွက် ကာကွယ်ဆေး သို့မဟုတ် သီးသန့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဆေးဝါးများ မရရှိနိုင်သေးပါ။

✅ ကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများ

👉 အဖျားရှိသူနှင့် အနီးကပ်ထိတွေ့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
👉 လူနာ သို့မဟုတ် သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်ရှိသော အရည်များနှင့် ထိတွေ့မိပါက လက်ကို သေချာစွာ ဆေးကြောပါ။
👉 လူစုလူဝေးရှိသော နေရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
👉 အခြားသူများကို မကူးစက်စေရန် ဖျားနာနေစဉ်အတွင်း မိမိနေအိမ်၌သာ နေထိုင်ပါ။
👉 အရည်များများ သောက်ပြီး အာဟာရပြည့်အောင် စားသောက်ပါ။
👉 ဆရာဝန်/ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက မညွှန်ကြားဘဲ မည်သည့် ပဋိဇီဝဆေးဝါးကိုမျှ မသောက်သုံးပါနှင့်
👉 အဖျားကျစေရန် ဆေးသောက်သုံးရာ၌ Aspirin သို့မဟုတ် Ibuprofen ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ Paracetamol ကိုသာ သောက်သုံးပါ။
👉 ဆရာဝန်/ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနှင့် တိုင်ပင်ကုသပါ။

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

⚠️ ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားသော (နမိုးနီးယား အဆုတ်ရောင်ရောဂါ အပါအဝင်) လတ်တလောအသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ

နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း၊ နား၊ အသံအိုး၊ လေပြွန်နှင့် အဆုတ်တို့တွင် အသစ် (ရုတ်တရက်) ကူးစက်ဖြစ်ပွားသော မည်သည့်ရောဂါကိုမဆို လက်တလောအသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါ (Acute Respiratory Infection – ARI) ဟုခေါ်ဆိုပါသည်။ အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးများတွင် မကြာခဏ အဖြစ်အများဆုံး ကူးစက်ရောဂါဖြစ်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများသည် သူ့ဘာသာ အလိုအလျောက် ပြန်လည်သက်သာနိုင်သော အဖျား သို့မဟုတ် မဖျားဘဲ ချောင်းဆိုး၊ အအေးမိနှာစေးခြင်း၊ နားကိုက်ခြင်းမှ အစပြု၍ အသက်အန္တရာယ်ရှိသော နမိုးနီးယားအဆုတ်ရောင်ခြင်းအထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ နမိုးနီးယားအဆုတ်ရောင်ရောဂါရှိသော ကလေးတွင် မကြာခဏဖြစ်ပွားတတ်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ-

➡️ အဖျားကြီးခြင်း
➡️ ချောင်းဆိုးခြင်း
➡️ အသက်ရှုမြန်ခြင်း၊ အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း

အချို့သော အခြေအနေများတွင် ကလေးက အသက်ရှူသောအခါ ရင်ဘတ်အောက်ပိုင်းသည် ချိုင့်ဝင်သွားကြောင်း တွေ့ရတတ်သည်။ ထိုလက္ခဏာသည် ပြင်းထန်နမိုးနီးယားအဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ လက္ခဏာဖြစ်ပြီး အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။

✅ ကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများ

👉 အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များကို မကိုင်တွယ်မီ လက်ကို မကြာခဏ ဆေးကြောပါ။
👉 လူစုလူဝေးနေရာများနှင့် အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ မိဘအုပ်ထိန်းသူများအနေဖြင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
👉 ကလေး အသက် (၆) လအထိ မိခင်နို့ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ တိုက်ကျွေးပါ။ အသက် (၆) လအထက် ကလေးငယ်များကို အာဟာရပြည့်ဝအောင် ကျွေးမွေးပါ။
👉 ဝက်သက်နှင့် ကြက်ညှာချောင်းဆိုးရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ကလေးများကို ကာကွယ်ဆေးထိုးပါ။
👉 ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အအေးမိခြင်း အများစုသည် အလိုအလျောက် သက်သာပျောက်ကင်းလေ့ ရှိသောကြောင့် မိမိသဘောနှင့်မိမိ ဆေးသောက်/ဆေးတိုက်ခြင်း မပြုပါနှင့်။
👉 ကလေးငယ်များကို မိခင်နို့ ဆက်လက်တိုက်ကျွေးပြီး ဖျားနာနေချိန်တွင် အစာနှင့် အရည်များ လုံလောက်စွာ တိုက်ကျွေးပါ။
👉 (၇) ရက်ထက်ပို၍ ချောင်းဆိုးနေပါက သို့မဟုတ် နမိုးနီးယားအဆုတ်ရောင် ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာပါက ဆရာဝန်/ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနှင့် တိုင်ပင်ပါ။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ

Source:
https://apps.who.int/iris/handle/10665/205884

nugmoh #SeasonalCommunicableDiseases #Summer #Infection #diarrhoea #cholera #hepatitis #typhoid #ARI #fever #viralfever

Ministry of Health,

National Unity Government.

Published on: 19 March 2023
Last Updated: 19 March 2023