Fever ( အဖျားတက်ခြင်း )(December, 2022)

Fever ( အဖျားတက်ခြင်း )

ဖျားတယ်ဆိုတာ ဘာအဓိပ္ပါယ်လဲ ?

ပုံမှန်ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ဟာ (ပါးစပ်ကနေတိုင်းရင်) ၃၇ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီယပ် (သို့) စင်တီဂရိတ် (37°C) လောက်ရှိပါတယ်။

မနက်ကို 37.5°C ထက် ကျော်သွားရင်၊ ကျန်တဲ့အချိန်မှာ 37.8°C ထက် ကျော်သွားရင် အဖျားရှိတယ်လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။

ဘာ့ကြောင့် ဖျားရလဲ ?

အများအားဖြင်းတော့ ရောဂါပိုးကူးစက်လို့ ဖျားကြတာပါ။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး (virus) ကြောင့် အဖြစ်များပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုး (bacteria) ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီရောဂါပိုးတွေကိုတိုက်ဖို့ ခန္ဓာကိုယ်က ထုတ်လွှတ်လိုက်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်း (chemicals)တွေကြောင့် ဖျားတာပါ။ ရောဂါကူးစက်မှု မရှိတော့တဲ့အခါ ကိုယ်အပူချိန် ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်သွားပါတယ်။

ဖျားခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးများ

တကယ်တော့ ဖျားတယ်ဆိုတာ ရောဂါပိုးတွေကို တိုက်ဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခုခံတုံ့​​ပြန်မှုတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ အဖျားငွေ့ငွေ့လေး (39°C) လောက်က ရောဂါပိုးတွေကို ဖယ်ရှားနိုင်ဖို့ ကိုယ်ခံအားကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါတယ်။

ဖျားတဲ့အခါ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေကတော့…

– ပူအိုက်တာ၊ ချွေးပျံတာ
– လေးလံထိုင်းမှိုင်းတာ၊ နေလို့မကောင်းတာ
– မျက်နှာ နီမြန်းတာ
– ချမ်းပြီး တုန်တာ
– သွားကြိတ်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
..
..

ကလေးတွေမှာဖြစ်တဲ့ အဖျားရောဂါ

ကလေးတွေမှာ မကြာခဏပိုဖျားတတ်ပါတယ်။ ဖျားရင်လည်း အချိန်တိုအတွင်းမှာ 38.5°C နဲ့အထက် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရောဂါပြင်းထန်နေတာတော့ မဆိုလိုပါဘူး။ ကလေးတွေ ( အထူးသဖြင့် မွေးကင်းစတွေနဲ့ လမ်းလျှောက်ခါစအရွယ် )ဟာ တစ်နှစ်ကို အနည်းဆုံး ၅ ကြိမ်၊ ၆ ကြိမ်လောက် ဖျားတတ်ပါတယ်။

ဖျားတာကြောင့် ဘယ်အချိန်မှာ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်လဲ ?

41.5°C ထက်ကျော်ရင် အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကလေးတွေမှာတော့ အဲ့လောက်ထိတက်တာ မတွေ့ရ သလောက်ပါဘဲ။

ဖျားတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရေဓာတ်ကုန်ခမ်းတာ (dehydration)ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေများများသောက်ဖို့ လိုပါတယ်။

အဖျားသက်သာဖို့ ဘာတွေလုပ်လို့ရလဲ ?

လူကြီးတွေဆိုရင်

– ဖြစ်နိုင်သလောက် အနားယူပါ။
– အဝတ်အစား အထပ်ထပ်ဝတ်တာ၊ စောင်ခြုံတာ စတဲ့ အပူလွန်ကဲစေတာတွေ ရှောင်ပါ။
– ရေများများသောက်ပေးပါ။
– အရက်၊ လက်ဖက်ရည် နဲ့ ကော်ဖီတွေ မသောက်သင့်ပါ။ (ရေဓာတ်ကုန်ခမ်းတာကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။)
– အဖျားသက်သာစေဖို့ paracetamol, ibuprofen နဲ့ aspirin သောက်လို့ ရပါတယ်။
– ရေအေးနဲ့ ရေချိုးခြင်းကို ရှောင်ပါ။

အောက်ပါ အခြေအနေတွေမှာ ဆေးသောက်ဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။

– ခေါင်းအရမ်းကိုက်တာ (သို့မဟုတ်) လည်ပင်းကြွက်သားတွေ တောင့်တင်းပြီး နာတာ
– ကြွက်တက်တာ၊ ခိုက်ခိုက်တုန်တာ
– အရေပြားမှာ အနီစက်တွေ ပေါ်လာတာ
– ခေါင်းအရမ်းမူးတာ၊ ခေါင်းနောက်တာ
– သင့်ကို စိုးရိမ်စေတဲ့ တခြားလက္ခဏာတွေ ရှိနေတာ
– မကြာသေးမီက နိုင်ငံခြားခရီးသွားထားတာ
..
..

ကလေးများအတွက်…

– ကလေးတွေကို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဝတ်ဆင်ပေးပါ

– ပူအိုက်လွန်းစေမယ့် အဝတ်အစားတွေ ဝတ်ပေးတာ၊ စောင်ခြုံပေးတာတွေ မလုပ်သင့်ပါဘူး။

– ကလေးကို အေးအေးဆေးဆေး ထားပါ။ လေတိုက် မခံရအောင် ထားပါ။

– ရေနည်းနည်းနဲ့ အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ပေးပါ။ ကလေး အစာမစားရင် စိတ်မပူပါနဲ့။

– ငွေ့ငွေ့လေးဘဲ ဖျားပြီး တခြားဘာရောဂါလက္ခဏာမှ မရှိရင် ဆေးတိုက်ဖို့ မလိုပါဘူး။

– အဲ့လိုမဟုတ်ဘဲ ကလေးက ဖျားပြီး အားပြတ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ paracetamol ဆေးရည်ကို ၆ နာရီခြား တိုက်နိုင်ပါတယ်။ ၁၆ နှစ်အောက် ကလေးတွေမှာ aspirin မသုံးရပါ။

— အဖျားကျအောင် ရေပတ်တိုက်ပေးပါ။ အထူးသဖြင့် ချိုင်းကြားနဲ့ ပေါင်ခြံတွေကို မကြာခဏ ရေပတ်တိုက်ပေးပါ။

– ကလေးတွေကို သေချာဂရုစိုက်ပေးပါ။ အားပေးစကားတွေ ပြောပေးပါ။

– ကိုယ်အပူချိန် လျော့သွားဖို့ အဝတ်အစားတွေ ချွတ်ပေးတာ၊ ပန်ကာလေခံတာ မလုပ်သင့်ပါ။ အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
..
..

ကလေးတွေဖျားတဲ့အခါ ချက်ချင်းဆေးခန်းပြရမယ့် အခြေအနေများ

– ခေါင်းအရမ်းကိုက်တာ၊ လည်ပင်း ကြွက်သားတွေ တောင့်တင်းတာ
– အလင်းကြောင့် မျက်စိကျိန်းလာတာ
– ခနခန ပျို့အန်တာ
– ကြွက်တတ်တာ၊ ရုတ်တရက် ကျုံ့သွားတာ
– ကလေးက ထူးထူးဆန်းဆန်း ပြုမူတာ
— မိခင်နို့ ကောင်းကောင်းမစို့တာ
– အိပ်ယာနှိုးဖို့ ခက်လာတာ
– ခေါင်းမူးတာ
– ရေသောက်ဖို့ ငြင်းဆန်တာ
– ပိုပြီး နေမကောင်းဖြစ်လာတာ
– အရေပြားမှာ အနီစက်တွေ ထွက်လာတာ
– လျော့ရဲသလို ဖြစ်နေတာ
– ဖြူဖတ်ဖြူရော် ဖြစ်လာတာ
– ၄၈ နာရီအတွင်း မသက်သာသေးတာ
– နားကိုက်တာ၊ တခြားသော ဝေဒနာတွေ
– (40°C) ထက် ပိုဖျားတာ
– အသက်ရှူရခက်တာ
..
..

အဓိက အချက်များ

• ဖျားတယ်ဆိုတာ ရောဂါပိုးတွေကို တိုက်နေတာပါ
• ကလေးတွေမှာ ပိုဖျားပါတယ်
• Paracetamol သို့မဟုတ် ibuprofen ကို ၆ နာရီခြား တိုက်လို့ရပါတယ်
• ရေပတ်တိုက်ပေးပါ
• ဖျားနေသူကို ကောင်းကောင်းအနားယူပါစေ
• ရေဓာတ် ဖြည့်တင်းပေးပါ

Reference: 📚
Murtagh,J ,2016. Murtagh’s patient education. 6th Ed. Australia:Mcgraw-Hill Australia,pp.272

❤️ NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️

👉 တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှ အခမဲ့တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***

ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက်( https://m.me/telehealthmm )ကို နှိပ်ပါ
( နေ့စဉ် မနက် ၈နာရီမှ ည၁၀နာရီအထိ )

#nugmoh#telehealth#telemedicine
#teleconsultation#တယ်လီကျန်းမာ
#fever#အဖျားတက်ခြင်း

Ministry of Health,

National Unity Government.

Published on: 22 December 2022
Last Updated: 22 December 2022