Glaucoma (ရေတိမ်) ( July, 2022 )

ရေတိမ် (Glaucoma) ( July, 2022 )

မျက်စိရောဂါတွေထဲမှာ အတွင်းတိမ်အကြောင်းလည်း သိသင့်သလောက် သိရှိပြီးပြီဆိုတော့ ဒီနေ့မှာတော့ မသိမဖြစ်တဲ့ ရေတိမ်ရောဂါအကြောင်းလည်း ပြောပြဆွေးနွေးပေးသွားပါ့မယ်။

❓ရေတိမ်ဆိုတာ ဘာလဲ?
• ရေတိမ်ဆိုတာကတော့ တော်တော်များများ ဖြစ်လေ့ရှိကြတဲ့ မျက်စိရောဂါတွေထဲက တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ရောဂါတစ်မျိုးလို့ဆိုလည်း မမှားပါဘူး။ မျက်လုံးအတွင်းမှာရှိတဲ့ ဖိအားမြင့်တက်တာကြောင့် သေးငယ်ပါးလွှာတဲ့ သွေးကြောအသေးလေးတွေနဲ့ အာရုံကြောမျှင်လေးတွေကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေကာ ရေတိမ်ဆိုပြီး ဖြစ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

❓ဘာလို့ မျက်လုံးတွင်းဖိအား များလာတာလဲ?
• အဓိကကတော့ aqueous humor လို့ခေါ်တဲ့ အရည်တွေ လိုတာထက် ပိုစုပုံလာလို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှန်ဆို ထိုအရည်လေးတွေက မျက်ဆံနဲ့ မျက်ကြည်လွှာထောင့်ကနေ သက်ဆိုင်ရာ တစ်သျှူးလေးတွေကို ဖြတ်သန်းပြီး မျက်လုံးအတွင်း ပုံမှန်အတိုင်း စီးဆင်းနေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ အရည်တွေကို လိုတာထက် ပိုထုတ်တာ ဒါမှမဟုတ် စီးဆင်းတဲ့လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့တဲ့ ပြဿနာတွေကြောင့် အဲ့ဒီအရည်တွေက ပုံမှန်နှုန်းနဲ့ မစီးဆင်းနိုင်တော့ဘဲ ဖိအားမြင့်တက်လာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

❓ရေတိမ်အမျိုးအစား ဘယ်နှစ်မျိုးရှိသလဲ?
၁။ Open angle glaucoma – သူ့ကိုတော့ ထောင့်ကျယ်ရေတိမ်လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ မျက်ကြည်လွှာနဲ့ မျက်ဆံကြား အရည်တွေစီးဆင်းတဲ့ထောင့်က ပွင့်ဟနေပေမယ့် အထဲကစီးဆင်းတဲ့ တစ်သျှူး ပြွန်တွေ ပိတ်နေတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ရေတိမ်ကို ဆိုလိုပါတယ်။ အဖြစ်များတဲ့ ရေတိမ် အမျိုးအစားတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ Angel closure glaucoma – ထောင့်ကျဉ်းရေတိမ်လို့ ခေါ်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါကတော့ မျက်ဆံကအရှေ့ကို ပြူထွက်လာတဲ့အတွက် မျက်ကြည်လွှာနဲ့ မျက်ဆံကြား ထောင့်လေးက ကျဉ်းမြောင်းတာ ဒါမှမဟုတ် ပိတ်သွားတဲ့အတွက် မျက်လုံးတွင်း ဖိအားမြင့်တက်လာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
(ဒီ၂မျိုးကတော့ အဖြစ်အများဆုံး ရေတိမ်အမျိုးအစားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။)
၃။ Normal tension glaucoma – သူကတော့ မျက်လုံးအတွင်းမှာရှိတဲ့ ဖိအားက ပုံမှန်ပဲဖြစ်တဲ့ ရေတိမ်ပါ။ အမြင်အာရုံကြောလေးတွေ မကောင်းတာ ဒါမှမဟုတ် အာရုံကြောကို သွေးကောင်း ကောင်းမရောက်တာတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၄။ Glaucoma in children – ကလေးတွေမှာဖြစ်တတ်တဲ့ ရေတိမ် ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ Pigmentary glaucoma – ရောင်ခြယ်ပစ္စည်းတွေက မျက်ဆံမှာ သွားစုပုံနေပြီး အရည်စီးဆင်းတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ပိတ်သွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

❓ရေတိမ်‌ရောဂါဟာ ဘယ်သူတွေမှာ ပိုဖြစ်နိုင်လဲ?
• မျက်လုံးတွင်း ဖိအား (pressure) မြင့်တက်နေတဲ့သူတွေ
• အသက် (၆၀) နှင့်အထက် လူကြီးတွေ
• အာရှလူမျိုးတွေ
• မိသားစုထဲမှာ ရေတိမ်ဖြစ်ဖူးတဲ့သူရှိသူတွေ
• ဆီးချိုရောဂါ ၊ နှလုံးနဲ့ သွေးတိုးရောဂါအခံရှိတဲ့သူတွေ
• မျက်လုံးထိခိုက် ဒဏ်ရာဖြစ်ဖူးသူတွေ ၊ ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ဖူးသူတွေ
• စတီးရွိုက်ပါတဲ့ မျက်စဉ်းဆေးတွေကို ရေရှည်သုံးစွဲသူတွေ
• မျက်ကြည်လွှာ အလည်ခေါင် ပါးလွှာတဲ့သူတွေ
• အဝေးမှုန်လွန်းသူ အနီးမှုန်လွန်းသူတို့တွေ စတဲ့သူတွေမှာ ရေတိမ်ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါတယ်။

❓ရေတိမ်‌ရောဂါရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ?
ထောင့်ကျယ်ရေတိမ်တွေမှာဆိုရင်တော့
• မြင်ကွင်းထောင့် ဒါမှမဟုတ် မြင်ကွင်းရဲ့အမြင်တည့်တည့်မှာ အကွက်လိုက် အကွက်တွေ မြင်နေ ရတာတွေ၊
• Tunnel vision လို့ခေါ်တဲ့ မြင်ကွင်းရဲ့အလည်ကိုပဲ ပြတ်သားစွာမြင်ရပြီး မျက်လုံးထောင့် မြင်ကွင်းတွေ ပျောက်နေတာတွေ၊

ထောင့်ကျဥ်းရေတိမ်မှာ ရေလမ်းကြောင်းပိတ်တဲ့အခါမှာတော့
• ခေါင်းကိုက်တာ
• မျက်လုံးနာတာ/အောင့်တာ
• ပျို့အန်တာ
• အမြင်ဝေဝါးတာ
• အလင်းရောင်ကိုကြည့်ရင် အလင်းဖြာခြင်း အလင်းရောင်အကွင်းများ မြင်ခြင်း
• မျက်လုံးနီရဲတာ စတာတွေ ခံစားရနိုင်ပါတယ်။

နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ကတော့ ရေတိမ်ဖြစ်မှန်းသိသိချင်း မကုသဘူးဆိုရင် အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးတဲ့အထိ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

❓ရေတိမ်ဖြစ်နေမှန်း ဘယ်လိုသိရှိနိုင်လဲ?

• အထက်မှာဖော်ပြခဲ့တဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေက ဖြစ်စေ၊ မျက်စိကို ပုံမှန်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရာတို့ကနေဖြစ်စေ သိရှိနိုင်ပါတယ်။

❓ဘယ်လိုအခြေအနေတွေမှာ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသဖို့ လိုအပ်နေပြီလဲ?
• ခဏခဏ မျက်မှန်လဲနေရတဲ့ ကိစ္စမျိုးဖြစ်ရင်
• အမြင်ဝေဝါးလာတာ၊ မြူတွေဆိုင်းနေသလို အမြင်အာရုံမကြည်ဖြစ်လာရင်
• မြင်ကွင်းထောင့်တွေ သေချာမမြင်ရတော့တာမျိုးဖြစ်ရင်
• ခဏခဏ မျက်စိနာလာရင်
• မီးလုံးကိုကြည့်ရင် အလင်းဖြာခြင်း အလင်းရောင်အကွင်းများ မြင်ခြင်း စတာတွေဖြစ်လာပြီဆိုရင်တော့ ရေတိမ်လို့ သံသယအနေနဲ့သတ်မှတ်ပြီး မတုံ့ဆိုင်းဘဲ မျက်စိအထူးကု ဆရာဝန်ကြီးတွေနဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

❓ရေတိမ်ကို ကုသလို့ ရနိုင်လား?
• ရေတိမ်ရောဂါကတော့ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသလို့မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခြေအနေပိုဆိုး မလာအောင်တော့ ထိန်းထားလို့ရပါတယ်။
• ဆရာဝန်နဲ့ စနစ်တကျ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး မျက်စဥ်းခပ်ဆေး သုံးစွဲနိုင်ပါတယ်။ မျက်စဥ်းခပ်ဆေး သုံးစွဲတဲ့အခါမှာလည်း ဆရာဝန်က ညွှန်းကြားတဲ့အတိုင်း တိတိကျကျ သုံးစွဲဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
• ‌နောက်တစ်နည်းကတော့ လေဆာနဲ့ ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူတာ၊ ရိုးရိုးခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူတာတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

❓ရေတိမ်မဖြစ်အောင် ဘယ်လိုကာကွယ်လို့ ရမလဲ?
• ပုံမှန်မျက်စိစစ်ဆေးမှုခံယူတာမျိုးကလည်း မိမိမှာ ရေတိမ်ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခုခု ရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် စောစီးစွာ သိရှိနိုင်ပါတယ်။
• ရေတိမ်ဟာ မိသားစုမျိုးရိုးလိုက်တတ်တဲ့အတွက်ကြောင့် မိမိတို့မိသားစုရဲ့ မျက်စိကျန်းမာရေးကိုလည်း အထူးသတိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
• အလုပ်လုပ်ပြီးတိုင်း၊ အာရုံစိုက်ပြီးတိုင်း မျက်လုံးကို အနားပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
• ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားတဲ့ မျက်စဥ်းခပ်ဆေးတွေကို စနစ်တကျနဲ့ ပုံမှန်ခပ်ပေးဖို့လည်း အရေးကြီး လှပါတယ်။
• မျက်စိကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာမရအောင် နေပူထဲထွက်တဲ့အခါဖြစ်စေ၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေကို ကိုင်တွယ်ပြီး အလုပ်လုပ်တဲ့အခါဖြစ်စေ အကာအကွယ်တစ်ခုခုနဲ့ ကာထားဖို့တော့ လိုအပ်ပါတယ်။

ဒီလောက်ဆို ရေတိမ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သိသင့်သိထိုက်တဲ့ ဗဟုသုတတွေ ရရှိသွားပြီလို့ ထင်ပါတယ်။ ရေတိမ်ဆိုတာ လုံးဝမပေါ့ဆသင့်တဲ့ ရောဂါဖြစ်တာကြောင့် ‌ကြိုတင်ကာကွယ်တဲ့အနေနဲ့ အားလုံးပဲ အခုကစပြီး မျက်စိကျန်းမာရေးကို အထူးဂရုစိုက်ကြဖို့ တိုက်တွန်းပါရစေ။

Reference 📚
📎 Mutargh’s patient education 6th edition – pg- 172

❤️ NUG, MOH…တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️

တယ်လီကျန်းမာ အခမဲ့အွန်လိုင်းဆေးခန်းများ ပြသရန် ( နေ့စဥ် မနက် ၈နာရီမှ ညနေ၆နာရီအထိ )

ကုသမှုအားလုံး အခမဲ့ (အခမဲ့) ဖြစ်ပါသည်။

ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် ( https://m.me/telehealthmm )ကိုနှိပ်ပါ။

ချက်ချင်းဆေးခန်းပြရန်အတွက်( https://t.me/TelehealthMM )ကိုနှိပ်ပါ။

Ministry of Health,

National Unity Government.

Published on: 10 July 2022
Last Updated: 10 July 2022