“Malaria” (January 2024)

ငှက်ဖျားရောဂါ (Malaria) (ဇန်နဝါရီလ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်)

🦟 အဓိကအချက်များ

👉 (၂၀၂၂) ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားသူ (၂၄၉) သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။
👉 ငှက်ဖျားရောဂါကြောင့် သေဆုံးမှု အရေအတွက်သည် (၂၀၂၂) ခုနှစ်အတွင်း ခန့်မှန်း (၆၀၈,၀၀၀) ရှိခဲ့သည်။
👉 ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အချက်အလက်များအရ အာဖရိကဒေသသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုများတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် (၂၀၂၂) ခုနှစ်အတွင်း ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုပေါင်း ၂၃၃ သန်း၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှု၏ (၉၄) ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ငှက်ဖျားကြောင့်သေဆုံးမှု ၅၈၀,၀၀၀ ဦး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငှက်ဖျားရောဂါကြောင့်သေဆုံးမှု၏ (၉၅) ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ဒေသတွင်း ငှက်ဖျားရောဂါသေဆုံးမှုအားလုံး၏ (၈၀) ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် (၅) နှစ်အောက်ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

🦟 ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ငှက်ဖျားရောဂါသည် အချို့သော ခြင်အမျိုးအစားများ အကိုက်ခံရခြင်းမှတဆင့် လူကိုကူးစက်နိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ထိပါ ခြိမ်းခြောက်နိုင်သော ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ ထိုင်း ကဲ့သို့သော အပူပိုင်းနိုင်ငံများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။ ကာကွယ်၊ ကုသနိုင်သည့်ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများသည် အပျော့စား ဖြစ်နိုင်သလို အသက်အန္တရာယ်ရှိသည်ထိလည်း ပြင်းထန်နိုင်ပါသည်။ အပျော့စား လက္ခဏာများမှာ ဖျားခြင်း၊ ချမ်းတုန်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။ ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများတွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ အသက်ရှုရခက်ခဲခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

မွေးကင်းစကလေးများ၊ (၅) နှစ်အောက်ကလေးငယ်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ၊ ခရီးသွားများနှင့် HIV ပိုး (သို့မဟုတ်) AIDS ရောဂါရှိသူများတွင် ရောဂါကူးစက်ခံရပါက ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပါသည်။

ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း နှင့် ဆေးဝါးကြိုတင်သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ငှက်ဖျားရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ စောစီးစွာသိရှိပြီး အချိန်မီကုသမှုခံယူနိုင်ပါက အပျော့စားရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာလာစေနိုင်ပြီး ပိုမိုဆိုးရွားပြင်းထန် မလာစေရန် တားဆီးပေးနိုင်ပါသည်။

ငှက်ဖျားရောဂါသည် အများအားဖြင့် ရောဂါပိုးရှိသော (Anopheles) အနောဖလီး(စ်)ခြင် အမများ အကိုက်ခံရခြင်းမှတစ်ဆင့် လူများသို့ ကူးစက်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ သွေးသွင်းခြင်းနှင့် မသန့်ရှင်းသော ဆေးထိုးအပ်များ အသုံးပြုခြင်းမှတစ်ဆင့်လည်း ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်နိုင်သည်။ အစောပိုင်းရောဂါလက္ခဏာများသည် အပျော့စားဖြစ်ပြီး သာမန်အဖျားရောဂါနှင့် ဆင်တူကာ ငှက်ဖျားရောဂါအဖြစ် ရောဂါသတ်မှတ်နိုင်ရန် ခက်ခဲပါသည်။ မကုသဘဲထားပါက Falciparum ငှက်ဖျားသည် ရောဂါပြင်းထန်လာနိုင်ပြီး (၂၄) နာရီအတွင်း သေဆုံးနိုင်ပါသည်။

လူသားများတွင် ငှက်ဖျားဖြစ်စေသော ပလတ်စမိုဒီယမ် Plasmodium ကပ်ပါးမျိုးစိတ် (၅) မျိုးရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ မျိုးစိတ် (၂) မျိုးဖြစ်သည့် P. falciparum နှင့် P. vivax တို့သည် အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်သည်။ P. falciparum သည် အသေအပျောက်အများဆုံး ငှက်ဖျားကပ်ပါးဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက်တွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ P. vivax သည် အာဖရိကဆာဟာရ ပြင်ပရှိ နိုင်ငံအများစုတွင် အဖြစ်များသော ငှက်ဖျားကပ်ပါး ဖြစ်သည်။ အခြား လူကိုကူးစက်နိုင်သော ငှက်ဖျားမျိုးစိတ်များမှာ P.malariae, P. ovale နှင့် P. knowlesi တို့ ဖြစ်သည်။

🦟 ရောဂါလက္ခဏာများ

ငှက်ဖျားရောဂါ၏ အစောပိုင်း လက္ခဏာများမှာ အဖျားတက်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် ချမ်းတုန်ခြင်းတို့ အဖြစ်များသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် များသောအားဖြင့် ရောဂါပိုးရှိသော ခြင်ကိုက်ခံရပြီး (၁၀) ရက်မှ (၁၅) ရက်အတွင်း စတင်လေ့ရှိသည်။

အထူးသဖြင့် ယခင်က ငှက်ဖျားပိုး ကူးစက်ခံခဲ့ရဖူးသူများတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ပျော့ပျောင်းနေနိုင်ပါသည်။ အချို့သော ငှက်ဖျားရောဂါလက္ခဏာများသည် တိကျမှုမရှိသောကြောင့် စောစီးစွာပြသ၊ စစ်ဆေးမှု ခံယူနိုင်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

ငှက်ဖျားရောဂါ အမျိုးအစားအချို့သည် ပြင်းထန်နိုင်ပြီး သေဆုံးသည်ထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ မွေးကင်းစကလေးများ၊ (၅) နှစ်အောက်ကလေးငယ်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးများ၊ ခရီးသွားများနှင့် HIV ပိုး (သို့မဟုတ်) AIDS ရောဂါရှိသူများတွင် အန္တရာယ်ပိုများသည်။

ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများတွင်
👉 အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊
👉 သတိလစ်ခြင်း၊
👉 တက်ခြင်း၊
👉 အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊
👉 ဆီးအရောင် မည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးထဲ သွေးပါခြင်း၊
👉 အသားဝါခြင်း (မျက်လုံးနှင့် အရေပြားဝါခြင်း)၊
👉 ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ သွေးထွက်လွယ်ခြင်း တို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

ပြင်းထန်သော ရောဂါလက္ခဏာရှိသူ ငှက်ဖျားလူနာများသည် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု ချက်ချင်းခံယူသင့်သည်။ အပျော့စား ငှက်ဖျားရောဂါအတွက် စောစီးစွာ ကုသမှုခံယူခြင်းသည်လည်း အရေးကြီးပြီး ရောဂါ ပိုမိုပြင်းထန်မလာအောင် တားဆီးပေးနိုင်ပါသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ငှက်ဖျားရောဂါပိုးကူးစက်ခံရခြင်းသည် လမစေ့ဘဲ ကလေးမွေးဖွားခြင်း (သို့မဟုတ်) ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်သောကလေး မွေးဖွားခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

🦟 ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း
ကမ္ဘာ့ငှက်ဖျားရောဂါ စစ်တမ်းများအရ (၂၀၂၂ )ခုနှစ်တွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ဝေဒနာရှင်ပေါင်း ၂၄၉ သန်း ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် (၂၀၂၁) ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၂၄၄ သန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တစ်နှစ်အတွင်း ငှက်ဖျားလူနာ ၅ သန်း ပိုမိုဖြစ်ပွားလာသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။

🦟 ရောဂါကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း

ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆေးဝါးများ ကြိုတင်သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ငှက်ဖျားရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါအဖြစ်များသည့်နေရာများသို့ မသွားရောက်မီ ငှက်ဖျားရောဂါကာကွယ်ဆေး ကြိုတင်သောက်သုံးနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။

ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်းဖြင့် ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပါ

👉 ခြင်ထောင်ထောင်ပြီး အိပ်ပါ။
👉 အထူးသဖြင့် ညနေစောင်းအချိန်များတွင် ခြင်ကိုက်မခံရစေရန် ခြင်လိမ်းဆေး များသုံးပါ။
👉 ခြင်ဆေးခွေနှင့် ခြင်ဆေးဖြန်းဘူးများ အသုံးပြုပါ။
👉 လုံခြုံသောအဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ပါ။
👉 ခြင်လုံဆန်ခါ (ဇကာ) များ တပ်ဆင်ပါ။

🦟 ခြင်နှင့် လောက်လန်း မပေါက်ပွားအောင် ထိန်းချုပ်ခြင်း (Vector control)

ခြင်နှင့် လောက်လန်း မပေါက်ပွားအောင် ထိန်းချုပ်မှုသည် ငှက်ဖျားရောဂါပိုးကူးစက်မှုကို ကာကွယ်၊ လျှော့ချနိုင်ရေးအတွက် များစွာထိရောက်မှုရှိသောကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ပပျောက်ရေး မဟာဗျူဟာများ၏ အရေးပါသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကလုပ်ဆောင်မှု (၂) ခုဖြစ်သော ဆေးစိမ်ထားသော ခြင်ထောင် အသုံးပြုခြင်း နှင့် အိမ်တွင်းဆေးဖြန်းခြင်းတို့ဖြင့် ထိရောက်စွာ တားဆီးနှိမ်နင်းနိုင်ပါသည်။

ကမ္ဘာ့ငှက်ဖျားရောဂါထိန်းချုပ်ရေး လုပ်ငန်းများသည် တိုးတက်မှုရှိလာသော်လည်း Anopheles ခြင်များကိုယ်တိုင် ပိုးသတ်ဆေး၊ ခြင်နိုင်‌ဆေးများကို ခံနိုင်ရည်ရှိလာခြင်းက ငှက်ဖျားရောဂါထိန်းချုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိပေသည်။ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ထားသည့် ကမ္ဘာ့ငှက်ဖျားရောဂါ အစီရင်ခံစာအရ ခြင်ထောင်များ လုံလောက်စွာ မရရှိနိုင်ခြင်း၊ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ တိုးတက်လာသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံများတွင် ခြင်ထောင်အသုံးပြုမှု လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် ခြင်များ၏ ခြင်ကိုက်ပုံ အမူအကျင့် ပြောင်းလဲလာခြင်း (လူများအိပ်ရာမဝင်မီနှင့် ခြင်နိုင်ဆေး အသုံးမပြုဘဲ ပြင်ပတွင် နားနေချိန်များတွင်ပါ ကိုက်လေ့ရှိလာခြင်း တို့ကြောင့် ဆေးစိမ်ခြင်ထောင်များ အသုံးပြုပြီး ငှက်ဖျားရောဂါထိန်းချုပ်ခြင်းကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိသည်။

🦟 ကာကွယ်ဆေး ကြိုတင်သောက်သုံးခြင်း (Chemoprophylaxis)

ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားရာဒေသများသို့ ခရီးသွားမည့်သူများသည် မထွက်ခွာမီ ရက်သတ္တပတ်များစွာအတွင်း ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သင့်သည်။ ခရီးသွားရမည့် နိုင်ငံပေါ် မူတည်၍ မည်သည့် ကြိုတင်ကာကွယ်ဆေးများ သောက်သုံးသင့်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးလိမ့်မည်။ အချို့ဒေသများအတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်ဆေးများကို ခရီးမသွားမီ (၂) ပတ် – (၃) ပတ်အလိုတွင် စတင်သောက်သုံးရမည်။ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားရာဒေသများတွင် နေထိုင်သည့် ကြာချိန်အတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်ဆေးအားလုံးကို အချိန်ဇယားအတိုင်းသောက်သင့်သည့် အပြင် ရောဂါပိုးများသည် အသည်းမှဆက်လက်ထွက်ပေါ်လာနိုင်သောကြောင့် ခရီးမှပြန်ရောက်ပြီး နောက် (၄) ပတ်ကြာသည်ထိ ဆက်လက် ဆေးသောက်သုံးသင့်သည်။

ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ကုထုံးများ (Preventive chemotherapies)

ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးကုထုံးသည် ငှက်ဖျားပိုး ကူးစက်ခံရခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဆေးဝါးတစ်မျိုးတည်း (သို့မဟုတ်) ဆေးများပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ငှက်ဖျားအန္တရာယ် အဆိုးရွားဆုံးဟု ယူဆနိုင်သောကာလများအတွင်း ငှက်ဖျားရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ငှက်ဖျားဆေးများကို ဆေးပတ်လည်အောင် အပြည့်အဝ သောက်သုံးပေးရမည်။

ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးကုထုံးများတွင် နှစ်ရှည် ငှက်ဖျားရောဂါ ကာကွယ်ခြင်း၊ ရာသီအလိုက် ငှက်ဖျားရောဂါ ကာကွယ်ခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် ကာလအတွင်း ငှက်ဖျားရောဂါ ကြိုတင်ကာကွယ်ကုသခြင်း နှင့် ကျောင်းနေအရွယ်ကလေးငယ်များအတွက် ငှက်ဖျားရောဂါ ကြိုတင်ကာကွယ်ကုသခြင်း၊ ဆေးရုံဆင်းပြီးနောက် ငှက်ဖျားရောဂါ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် အစုလိုက် ဆေးကုသခြင်း တို့ ပါဝင်သည်။ အန္တရာယ်ကင်းပြီး ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော ဤနည်းဗျူဟာများသည် ခြင်နှင့် လောက်လန်း မပေါက်ပွားရန် ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်း၊ ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် အတည်ပြုထားသော ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်ခံထားရသူများကို ငှက်ဖျားဆေးများဖြင့် ကုသခြင်းအပါအဝင် လက်ရှိငှက်ဖျားရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အားဖြည့်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

🦟 ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း

(၂၀၂၁) ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှစတင်၍ P. falciparum ငှက်ဖျားကူးစက်နိုင်ခြေ အလယ်အလတ်နှင့် ကူးစက်နိုင်ခြေ များသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ကလေးငယ်များအတွက် RTS,S/AS01 ငှက်ဖျားကာကွယ်ဆေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုရန် WHO က အကြံပြုထားသည်။ ကာကွယ်ဆေးသည် ကလေးငယ်များတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်မှုနှင့် သေစေနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေတို့ကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

🦟 ကုသခြင်း

စောစီးစွာရောဂါရှာဖွေပြီး ကုသခြင်းသည် ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ရောဂါကြောင့် သေဆုံးခြင်းများကို တားဆီးနိုင်သည့်ပြင် ရောဂါကူးစက်မှုကိုလည်း လျော့ကျစေပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါ သံသယလူနာအားလုံးကို (မိုက်ခရိုစကုတ်သုံး၍ဖြစ်စေ၊ RDT ဖြင့်ဖြစ်စေ) ကပ်ပါးပိုးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ရောဂါရှိမရှိ အတည်ပြုရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက လမ်းညွှန်ထားပါသည်။

ငှက်ဖျားရောဂါသည် ဆေးဝါးကုသမှုပေးရန်လိုအပ်သော ပြင်းထန်သည့် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပါသည်။

များစွာသော ဆေးဝါးများကို ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရေးအတွက် အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး၊ အောက်ပါအချက်များပေါ်မူတည်၍ ဆေးဝါးများကို ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။
👉 ငှက်ဖျားရောဂါအမျိုးအစား
👉 ဆေးယဉ်ပါးသော ငှက်ဖျားရောဂါ ဟုတ်/မဟုတ်
👉 ငှက်ဖျားကူးစက်ခံရသူ၏ အသက်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်
👉 ငှက်ဖျားကူးစက်ခံရသူသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဟုတ်/မဟုတ် စသည့် အချက်များပေါ်မူတည်ပါသည်။

အသုံးများသောငှက်ဖျားကုသရေးဆေးများမှာ အောက်ပါတို့ဖြစ်ပါသည်။
👉 Artemisinin အခြေခံစုပေါင်းကုထုံးဆေးဝါးများသည် P. falciparum ငှက်ဖျားရောဂါကို ကုသရာတွင် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်သည်။
👉 P. vivax ကပ်ပါးပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ငှက်ဖျားရောဂါကို ကုသရာတွင် Chloroquine သည် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း လမ်းညွှန်ထားပြီး ဆေးယဉ်ပါးမှုမရှိသော နေရာများတွင်သာ အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။
👉 P. vivax နှင့် P. ovale ကပ်ပါးပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှု (Relapse) ကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် Primaquine ဆေးဝါးကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။

ငှက်ဖျားရောဂါအတွက်သုံးသော ဆေးဝါးအများစုသည် သောက်ဆေးများဖြစ်ကြပါသည်။ အချို့သော ငှက်ဖျားရောဂါကူးစက်သူများအနေဖြင့် ထိုးဆေးဖြင့်ကုသရန်လိုအပ်ပါက ဆေးရုံ (သို့မဟုတ်) ကျန်းမာရေးဌာနသို့ သွားရောက်ရမည်ဖြစ်သည်။

🦟 ငှက်ဖျားဆေးယဉ်ပါးခြင်း

လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်အတွင်း၊ Artemisinin ဆေးယဉ်ပါးမှု တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွေ့ရပြီး၊ မဟာမဲခေါင်ဒေသရှိ ငှက်ဖျားရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးကို ကြီးစွာသော ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်။ အီရီထရီးယား၊ ရဝမ်ဒါ နှင့် ယူဂန်ဒါ နိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပွားကြောင်းအတည်ပြုထားသော Artemisinin တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆေးယဉ်ပါးမှုဆိုင်ရာ လတ်တလောအစီရင်ခံစာများကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် အထူးအလေးထားလျက်ရှိသည်။ ငှက်ဖျားအဖြစ်များသော နိုင်ငံများတွင် ရောဂါကုသမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ချမှတ်နိုင်ရန် အတွက် ငှက်ဖျားဆေးဝါးများ၏ ထိရောက်မှုကို ပုံမှန်စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ဆေးယဉ်ပါးမှုများကို စောစီးစွာထောက်လှမ်းသိရှိနိုင်ပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

🦟 ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်မှုပပျောက်ရေး (Elimination)

ငှက်ဖျားရောဂါကူးစက်မှုပပျောက်ရေးဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော နေရာဒေသတစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းစဉ်များဆောင်ရွက်ပြီး ငှက်ဖျားရောဂါ ကပ်ပါးပိုးမွှားကူးစက်ခြင်းကို ဖြတ်တောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရောဂါကူးစက်မှုထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်များလည်း လိုအပ်ပါသည်။

🦟 ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်း (Surveillance)

ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းဆိုသည်မှာ ငှက်ဖျားရောဂါဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို စဉ်ဆက်မပြတ်၊ စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထိုသတင်းအချက်အလက်များကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများရေးဆွဲခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်အကဲဖြတ်သုံးသတ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုရပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းများ တိုးတက်လာပါက ထိခိုက်အများဆုံးသော ဦးတည်အုပ်စုရှိရာ ဒေသများကို ရွေးချယ်ရာ၌ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကို အထောက်အကူပေးနိုင်ပြီး၊ ပြောင်းလဲသွားသော ရောဂါပုံစံများအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ခိုင်မာအားကောင်းသော ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်း စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းစနစ်များသည် နိုင်ငံအသီးသီး၏ ထိရောက်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပုံစံများရေးဆွဲရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေပြီး၊ ငှက်ဖျားရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးအစီအစဉ်များ၏ ထိရောက်မှုကိုလည်း ဆန်းစစ်အကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ

Source: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria

#nugmoh #malaria #ငှက်ဖျား #mosquito #Anopheles #Plasmodium

Ministry of Health,
National Unity Government.

Published on: January 5, 2024
Last updated: January 5, 2024